Czym jest syndrom DDA i kogo dotyka?

DDA to Dorosłe Dzieci Alkoholików – dorośli, którzy zostali wychowani w rodzinach z problemem alkoholowym. Choć ich życie nie toczy się podobnie, a na skutek doświadczeń z dzieciństwa przychodzi im zmagać się ze skrajnie różnymi problemami, u osób tych zaobserwować można zespół wspólnych cech i zachowań określanych jako syndrom DDA.

Kim są Dorosłe Dzieci Alkoholików?

Nie każdy, kto dorastał w cieniu choroby alkoholowej rodzica (lub obojga rodziców), musi mieć syndrom DDA. Objawy wywołane doświadczeniami z dzieciństwa dotyczą tych dorosłych, którzy jako dzieci:

• doświadczali deficytów miłości, uwagi, akceptacji, poczucia bezpieczeństwa,
• musieli stawiać czoła problemom nieadekwatnym do ich wieku i zdolności adaptacji,
• przeżyli traumę np. w związku z agresywnymi zachowaniami rodziców.

Niektóre dzieci alkoholików mają szczęście znaleźć w porę oparcie w innych członkach rodziny (np. dziadkach) albo w środowisku szkolnym, co chroni je – przynajmniej w pewnym stopniu – przed utrwaleniem schematów poznawczych, jakie składają się na syndrom DDA. Przyczyny jego rozwoju tkwią bowiem właśnie w wyuczonych w wzorcach myślenia i zachowania.

Jak kształtuje się osobowość DDA?

Dzieci w rodzinach alkoholowych uczą się funkcjonować w zbyt trudnej dla nich rzeczywistości, przyjmując jedną z ról:

• „bohatera” przejmującego odpowiedzialność za sprawy zaniedbywane przez dorosłych,
• „kozła ofiarnego”, czyli rodziny obarczonej poczuciem winy za jej problemy,
• „cienia” żyjącego w swoim wewnętrznym świecie, chroniącym go przed zranieniem,
• „błazna” koncentrującego na sobie uwagę celem rozładowania rodzinnych napięć.

Niezależnie od przyjętej roli osoby dorastające w rodzinach alkoholowych nie przeżywają beztroskiego dzieciństwa, które daje im przestrzeń do odkrywania siebie i swoich pasji. Uczą się ukrywać swoje emocje i potrzeby, przeżywają permanentny stres i poczucie osamotnienia. Mają trudność w nawiązywaniu przyjaźni, zmuszone milczeć o domowych problemach. Wpływ alkoholizmu rodziców na dorosłe życie takich osób jest nieunikniony – ich deficyty emocjonalne nie znikają samoistnie z końcem dzieciństwa, a wyuczone role przekładają się na samoocenę, styl pracy, związki i relacje Dorosłych Dzieci Alkoholików.

Jakie są objawy DDA

Choć syndrom DDA może przysparzać jednostce wiele cierpienia, często trudno go uchwycić. Dotyka bowiem zarówno ludzi, którym trudno ułożyć sobie życie osobiste czy zawodowe, jaki i tych, którzy zdają się odnosić sukcesy na każdym polu. Warto też podkreślić, że niektórzy powielają rodzinny schemat i sami nadużywają alkoholu, ale bardzo często Dorosłe Dzieci Alkoholików piją tylko okazjonalnie lub wręcz zostają abstynentami.

Jak zatem rozpoznać u siebie syndrom DDA i zidentyfikować go jako przyczynę swoich niepowodzeń albo braku satysfakcji z na pozór dobrego życia? Cechy typowe dla DDA to:

• brak wiary w siebie i własne kompetencje,
• częste poczucie winy i wstydu,
• problem z wyrażaniem swoich uczuć i potrzeb,
• kłopot z podejmowaniem decyzji,
• obawa przed zmianami, nowymi wyzwaniami,
• trudność w nawiązywaniu relacji z ludźmi,
• lęk przed odrzuceniem (przez partnera, grupę),
• nieumiejętność rozwiązywania konfliktów,
• nadmierne poczucie odpowiedzialności za innych,
• częsty niepokój bez konkretnej przyczyny,
• oczekiwanie negatywnego rozwoju zdarzeń,
• przewlekłe dolegliwości somatyczne, np. bóle głowy.

Powyższa lista to swego rodzaju test na DDA. Jeśli osoby wychowanej w rodzinie alkoholowej dotyczy choćby kilka z wymienionych problemów, może ona podejrzewać, że u ich podłoża leżą trudne doświadczenia z dzieciństwa (ale po profesjonalną diagnozę zawsze należy udać się do specjalisty).

Jak radzić sobie z syndromem DDA?

Piętno traumy z dzieciństwa może przekreślać wiele życiowych szans, utrudniać budowanie satysfakcjonujących relacji, obniżać nastrój i samoocenę. To problemy, którymi trudno poradzić sobie samodzielnie. Mimo że opisywany syndrom nie jest zaburzeniem psychicznym, warto skorzystać ze wsparcia terapeutycznego, którego udzielają zarówno ośrodki leczenia uzależnień, jak iprowadzący indywidualną praktykę psychoterapeuci.

Nie istnieje jeden program terapii dla DDA. Warto rozejrzeć się w ofertach pomocy psychologicznej, by wybrać najbardziej odpowiednią do własnych potrzeb. Każdy potrzebuje innego wsparcia, w zależności od tego, jakich obszarów życia dotyczą jego trudności i jaka forma terapii jest dla niego najbardziej komfortowa. Niektórzy czują się najbezpieczniej w indywidualnym kontakcie z psychoterapeutą, innym dobrze służy oparcie w grupie terapeutycznej.

Psychoterapia dla osób z DDA

Mimo wielu modeli terapii dla DDA, zwykle służy ona podobnym celom. Dorosłe Dzieci Alkoholików mają sposobność:

• zrozumieć mechanizm funkcjonowania rodziny z problemem alkoholowym, czyli przyczynę swoich trudności,
• rozpoznać swoje prawdziwe emocje związane z przeżytą w dzieciństwie traumą,
• odkryć wyuczone schematy myślenia i zachowania oraz wypracować nowe, konstruktywne,
• zweryfikować obraz samego siebie i zastąpić go bardziej adekwatnym, wzmacniając swoje poczucie własnej wartości,
• przyjrzeć się swojemu życiu pod kątem pożądanych zmian i opracować plan, który pozwoli uczynić je bardziej satysfakcjonującym.

Psychoterapia dla osób z DDA bardzo często kończy się sukcesem. Pacjenci deklarują, że udaje im się funkcjonować bez balastu trudnych doświadczeń i czerpać więcej radości z życia.